Materialy pochodza z Platformy Edukacyjnej Portalu www.szkolnictwo.pl : Materialy pochodza z Platformy Edukacyjnej Portalu www.szkolnictwo.pl Wszelkie tresci i zasoby edukacyjne publikowane na lamach Portalu www.szkolnictwo.pl moga byc wykorzystywane przez jego Uzytkowników wylacznie w zakresie wlasnego uzytku osobistego oraz do uzytku w szkolach podczas zajec dydaktycznych. Kopiowanie, wprowadzanie zmian, przesylanie, publiczne odtwarzanie i wszelkie wykorzystywanie tych tresci do celów komercyjnych jest niedozwolone. Plik mozna dowolnie modernizowac na potrzeby wlasne oraz do wykorzystania w szkolach podczas zajec dydaktycznych.
UKLAD ODDECHOWY : UKLAD ODDECHOWY
ODDYCHANIE : ODDYCHANIE Jest jedna z najwazniejszych czynnosci organizmów i podstawowym przejawem zycia
Czlowiek potrzebuje tlenu do przeprowadzenia utlenienia wewnatrzkomórkowego – dlatego gaz ten musi zostac dostarczony z zewnatrz, ze srodowiska
Dwutlenek wegla, powstajacy w wyniku przemian zachodzacych w komórkach, musi zostac usuniety na zewnatrz
Taka wymiana gazowa miedzy organizmem a otoczeniem nazywana jest ODDYCHANIEM
BUDOWA UKLADU ODDECHOWEGOW sklad ukladu oddechowego wchodza: : BUDOWA UKLADU ODDECHOWEGOW sklad ukladu oddechowego wchodza: 1)Górne drogi oddechowe:
Jama nosowa
Gardlo
Krtan
3)pluca 2)Dolne drogi oddechowe:
Tchawica
Oskrzela
Uklad oddechowy : Uklad oddechowy Jama nosowa
Krtan
Oskrzele prawe
Oskrzeliki
Gardlo
Tchawica
Pluca
Przepona
Jama nosowa : Jama nosowa Jest to pierwszy odcinek dróg oddechowych
Podzielona jest na dwie polowy przegroda nosa zbudowana z kosci i chrzastki
Wyscielona jest nablonkiem jednowarstwowym wielorzedowym z licznymi komórkami sluzowymi
W niej znajduje sie takze urzesiony nablonek wechowy, tworzacy pole wechowe. Ma ono zaledwie 5 cm2 powierzchni,ale mimo tego czlowiek moze rozróznic kilka tysiecy róznych zapachów
Funkcja jamy nosowej jest ogrzewanie, nawilzanie i oczyszczanie z kurzu, bakterii i innych zanieczyszczen powietrza, które przez nie przeplywa
Gardlo : Gardlo Odcinek w którym krzyzuja sie drogi oddechowe i pokarmowe
Jama gardla dzieli sie na:
- czesc górna – nosowa(1), która
laczy sie z jama nosowa
- czesc srodkowa – ustna(2)
- czesc dolna – krtaniowa (3)
Krtan : Krtan Narzad zbudowany z 9 chrzastek, polaczonych ze
soba wiezadlami i miesniami
Jedna z chrzastek – naglosnia – zamyka wejscie do krtani
w czasie polykania pokarmu, co zabezpiecza drogi
oddechowe przed niepozadanym wniknieciem do nich
czastek pokarmowych
Inna z chrzastek – chrzastka tarczowata – silniej rozwinieta u mezczyzn nazywana jest jablkiem Adama
Krtan jest narzadem glosotwórczym
Krtan – jako narzad glosotwórczy : Krtan – jako narzad glosotwórczy Wewnatrz krtani, pomiedzy chrzastkami (1) rozpiete sa faldy (struny) glosowe(2). Ograniczaja one przestrzen zwana glosnia(3) – jest to wlasciwy aparat glosowy. Struny moga sie przemieszczac, powodujac powiekszanie lub wyciesnianie szpary glosni
Szpara glosni szeroka – przechodzace powietrze nie powoduje powstawania dzwieku
Przy waskiej szparze glosowej, przechodzace przez nia powietrze powoduje drgania strun glosowych i powstawanie dzwieku
Tchawica : Tchawica Ma ksztalt rury o duzej sprezystosci
Sciana tchawicy zbudowana jest z chrzestnych pierscieni, o ksztalcie podkowy
Wewnatrz wyslana jest blona sluzowa pokryta nablonkiem z rzeskami, dzieki czemu przeplywajace powietrze jest oczyszczane z zanieczyszczen
W klatce piersiowej tchawica rozgalezia sie na dwa oskrzela
Oskrzela : Oskrzela Sa naturalnym przedluzeniem tchawicy
Zbudowane podobnie jak tchawica z podkowiastych chrzastek
Wyrózniamy dwa oskrzela glówne, które rozgaleziaja sie na oskrzeliki o coraz mniejszej srednicy tworzac drzewo oskrzelowe
Najdrobniejsze z oskrzelików zakonczone sa pecherzykami plucnymi
Pluca : Pluca - pecherzykowe
- zbudowane z platów
(prawe - 3 platy, lewe –2 platy)
- oskrzela glówne rozgaleziaja sie na
coraz drobniejsze oskrzeliki, które zakonczone sa pecherzykami plucnymi - oplecionymi siecia naczyn wlosowatych (gdzie zachodzi wlasciwa wymiana gazowa)
Zamkniete sa w jamie oplucnej, której wilgotna
powierzchnia zmniejsza tarcie miedzy plucami
a klatka podczas oddychania
Mechanizm oddychania : Mechanizm oddychania Wdech
Faza czynna oddechu - biora w niej udzial miesnie miedzyzebrowe i przepona. Podczas wdechu pluca zwiekszaja swoja objetosc i tworzy sie podcisnienie, które zasysa powietrze. Miesnie miedzyzebrowe kurcza sie, zebra unosza sie do góry, przepona obniza sie, cisnienie spada i powietrze dostaje sie do pluc. Wydech
Faza bierna - jest to usuwanie "zuzytego" powietrza bogatego w dwutlenek wegla. Podczas wydechu nastepuje rozluznienie przepony (unosi sie) oraz miesni oddechowych klatki piersiowej. Zmniejszanie objetosci pluc wytwarza lekkie nadcisnienie, które wyciska powietrze z pluc.
Mechanizm wymiany gazowej : Mechanizm wymiany gazowej 1 – pluco
2 – przepona
3 – miesnie miedzyzebrowe
Sklad powietrza wdychanego i wydychanego : Sklad powietrza wdychanego i wydychanego
Jak udowodnic, ze w wydychanym powietrzu znajduje sie dwutlenek wegla ? : Jak udowodnic, ze w wydychanym powietrzu znajduje sie dwutlenek wegla ? Obecnosc dwutlenku wegla mozna wykryc za pomoca wody wapiennej(Ca(OH)2 ). W zetknieciu sie wody wapiennej z dwutlenkiem wegla nastepuje reakcja:
CO2 + Ca(OH)2 ? H2O + CaCO3
Wytracenie sie weglanu wapnia powoduje zmetnienie wody wapiennej.
Slide 17 : Objetosc oddechowa, objetosc powietrza wciaganego do dróg oddechowych w czasie jednego wdechu (w czasie spokojnego oddychania); u doroslego czlowieka ok. 500 cm3.
Objetosc zalegajaca, objetosc powietrza pozostajacego w drogach oddechowych i pecherzykach plucnych po maksymalnym wydechu ( okolo 1200 cm3)
Objetosc zapasowa, objetosc powietrza usunieta podczas poglebionego wydechu – okolo 1200 cm3
Objetosc uzupelniajaca, dodatkowa objetosc powietrza, która dostaje sie do pluc podczas poglebionego wdechu ( okolo 2500 cm3)
Pojemnosc zyciowa pluc – objetosc powietrza wymieniana pomiedzy stanem najglebszego wdechu i wydechu (okolo 4200 cm3)
Calkowita pojemnosc pluc = pojemnosc zyciowa + zalegajaca
Slide 18 : W spoczynku czlowiek wykonuje okolo 16 oddechów na minute. W czasie wysilku wartosc ta moze wzrosnac prawie 20 razy
Spirometr, przyrzad sluzacy do pomiarów objetosci oddechowej pluc (pojemnosci zyciowej pluc) oraz do wykreslania spirogramu, który ma duze znaczenie diagnostyczne w schorzeniach dróg oddechowych.
Za regulacje pracy ukladu oddechowego odpowiedzialny jest osrodek oddechowy zlokalizowany w rdzeniu przedluzonym
Glównym czynnikiem powodujacym przyspieszenie wentylacji jest wzrost stezenia dwutlenku wegla we krwi
Choroby ukladu oddechowego : Choroby ukladu oddechowego Choroby infekcyjne:
Niezyt nosa
Przeziebienie
Zapalenie krtani
Zapalenie oskrzeli i pluc
Gruzlica
Grypa
Choroby nowotworowe:
Rak krtani, pluc
Choroby zawodowe:
Pylica pluc
Azbestoza
Slide 20 : Niezyt nosa – choroba wirusowa szerzaca sie droga kropelkowa
Zapobieganie: unikanie kontaktów z chorymi,
Objawy: kichanie, drapanie w nosie i gardle, wyciek plynnej wydzieliny z nosa, oslabienie, ból glowy
Grypa – choroba wirusowa wywolujaca okresowo epidemie czyli masowe fale zachorowan
Zapobieganie: szczepionka, unikanie kontaktów z chorymi
Objawy: chrypka, suchy kaszel, goraczka, bóle glowy, miesni, stawów
Zapalenie pluc – wszelkie zmiany miazszu tkanki plucnej
Czynniki wywolujace: bakterie – dwoinki, paciorkowce
Objawy – ból w klatce piersiowej, goraczka, kaszel polaczony z odpluwaniem
Gruzlica – choroba zakazna wywolywana przez pratek gruzlicy, nalezy do chorób spolecznych
Zapobieganie: izolowanie chorych, szczepienia, eliminowanie bydla chorego na gruzlice, higiena
Objawy: ból w klatce piersiowej, krwioplucie oraz kaszel
Uklad oddechowy a palenie papierosów : Uklad oddechowy a palenie papierosów Pluca zdrowego czlowieka Pluca palacza
Literatura: : Literatura: Lewinski W. i inni, 2006. Biologia 1. Operon, Gdynia
Traczyk W. Z., 2005. Fizjologia czlowieka w zarysie. PZWL, Warszawa
Villee i inni, 1996. Biologia. Multico, Warszawa
Wisniewski H, 1998. Biologia. Agmen, Warszawa
Lewinski W, 2001. Biologia 2. Operon
Opracowala: Katarzyna Szymura