Materialy pochodza z Platformy Edukacyjnej Portalu www.szkolnictwo.pl : Materialy pochodza z Platformy Edukacyjnej Portalu www.szkolnictwo.pl Wszelkie tresci i zasoby edukacyjne publikowane na lamach Portalu www.szkolnictwo.pl moga byc wykorzystywane przez jego Uzytkowników wylacznie w zakresie wlasnego uzytku osobistego oraz do uzytku w szkolach podczas zajec dydaktycznych. Kopiowanie, wprowadzanie zmian, przesylanie, publiczne odtwarzanie i wszelkie wykorzystywanie tych tresci do celów komercyjnych jest niedozwolone. Plik mozna dowolnie modernizowac na potrzeby wlasne oraz do wykorzystania w szkolach podczas zajec dydaktycznych.
Uklad pokarmowy czlowieka : Uklad pokarmowy czlowieka
Slide 3 : Odzywianie sie, a wiec proces pobierania i asymilowania pokarmu, jest jedna z podstawowych funkcji zyciowych, od których zalezy funkcjonowanie calego organizmu.
Zespól narzadów wchodzacych w sklad ukladu pokarmowego ma za zadnie dostarczenie organizmowi skladników niezbednych do budowy i odnowy wlasnych tkanek, oraz substancji energetycznych, koniecznych do podtrzymywania procesów zyciowych.
Budowa ukladu pokarmowego : Budowa ukladu pokarmowego Uklad pokarmowy czlowieka mozna podzielic na przewód pokarmowy oraz gruczoly dodatkowe.
Przewód pokarmowy tworza:
jama ustna (1)
gardlo (3)
przelyk (4)
zoladek (5)
jelito cienkie (8)
jelito grube (6)
Przewód pokarmowy konczy sie otworem odbytowym (9).
Gruczoly nalezace do ukladu pokarmowego to:
slinianki (2)
trzustka (6)
watroba (10)
Jama ustna : Jama ustna 1 – warga
2 – podniebienie twarde
3 – podniebienie miekkie
4 – migdalki podniebienne
5 – zeby
6 - jezyk
Jama ustna to poczatkowy odcinek przewodu pokarmowego, ograniczaja ja od przodu wargi, bo bokach policzki, od góry podniebienie; z tylu laczy sie z gardlem. W jamie ustnej znajduja sie zeby oraz miesisty jezyk.
W niej nastepuje wstepna, mechaniczna obróbka pokarmu i przygotowanie go do dalszego trawienia. Pokarm zostaje rozdrabniany, miazdzony i mieszany ze slina.
Jezyk : Jezyk Narzad zbudowany z miesni poprzecznie prazkowanych,
polozony na dnie jamy ustnej. Bierze udzial w formowaniu
kesów pokarmowych i przesuwaniu ich do gardla.
Jest takze narzadem zmyslu smaku.
Pokryty jest blona sluzowa, w której znajduja sie liczne brodawki smakowe. Na brodawkach jezyka znajduja sie kubki smakowe (ryc.1), które maja rózna wrazliwosc chemiczna, co umozliwia róznicowanie wrazen smakowych.
Ilosc odróznianych smaków jest nieograniczona. Zawsze jednak stanowia one kombinacje czterech smaków podstawowych: slodkiego, kwasnego, slonego i gorzkiego.
„Mapa smaków” : „Mapa smaków” slodki – czubek jezyka
kwasny – po bokach jezyka, w tylnej polowie
slony – brzegi jezyka i czesci zblizajace sie ku przodowi
gorzki – tyl jezyka
Zeby : Zeby U czlowieka istnieja dwa pokolenia zebów: mleczne i stale.
Zeby mleczne wyrzynaja sie zwykle w drugiej polowie pierwszego roku zycia i jest ich razem dwadziescia (po dziesiec w szczece i w zuchwie). W kazdej polówce szczeki, w uzebieniu mlecznym, wyrózniamy: dwa siekacze (1), jeden kiel (2) i dwa zeby trzonowe (3).
Pomiedzy 7 a 13 rokiem zycia zeby mleczne wypadaja i stopniowo sa zastepowane przez zeby stale.
Zeby : Zeby W sklad uzebienia stalego wchodza 32 zeby umieszczone symetrycznie w szczece i zuchwie po lewej i prawej stronie. Sa to: siekacze (1), kly (2), zeby przedtrzonowe (3) i trzonowe (4). Tak zróznicowane uzebienie nazywamy heterodontycznym. Umozliwia ono odcinanie kawalków pokarmów (siekacze), przytrzymywanie kesów pokarmowych (kly), oraz ich miazdzenie i rozcieranie (trzonowce i przedtrzonowce).
Schematyczny zapis liczby zebów to tzw. wzór zebowy
Wzór zebowy doroslego czlowieka: 2 1 2 3
Oznacza on, ze w kazdej polówce szczeki i zuchwy wystepuja 2 siekacze, 1 kiel, 2 zeby przedtrzonowe i 3 trzonowe, razem 32 zeby. (2+1+2+3)*4 = 32 po przemnozeniu przez 4 (dwie polówki szczeki i dwie polówki zuchwy).
Budowa zeba : Budowa zeba Kazdy zab sklada sie z korony (1), szyjki (3) i korzenia (2).
Kazdy zab okryty jest warstwa szkliwa (3), które jest najtwardsza tkanka naszego organizmu. Pod szkliwem lezy warstwa zebiny (4). Ponizej zebiny polozona jest miazga (5), w której biegna naczynia krwionosne (9)i nerwy (10).
6 – dziaslo
7 – cement, tkanka pokrywajaca korzen
8 – wyrostek zebodolowy
Slide 11 : GARDLO – wspólny odcinek dla dróg pokarmowych i oddechowych. W trakcie polykania pokarmu, jedna z chrzastek krtani – naglosnia – zamyka dostep do dróg oddechowych, a tym samym zapobiega przedostawaniu sie do nich pokarmu.
PRZELYK – przewód dlugosci 25 –30 cm, laczacy gardlo z zoladkiem. Jego funkcja jest transport pokarmu z gardla do zoladka. Sciana przelyku nie ma zdolnosci wchlaniania pokarmu ani trawienia.
Zoladek : Zoladek Jest grubym i umiesnionym workiem, mogacym znacznie zwiekszac swoja objetosc. Spelnia w organizmie trzy zasadnicze funkcje:
gromadzi i przechowuje spozywane pokarmy,
trawi pokarmy,
wyjalawia pokarmy.
Wyslany jest wewnatrz blona sluzowa, w której znajduja sie liczne gruczoly, które wydzielaja sok zoladkowy. Zawiera on kwas solny, enzymy trawienne, sluz, sole mineralne oraz wode.
Enzymy biora udzial w procesie trawienia bialek, natomiast sluz zabezpiecza sciany zoladka przez dzialaniem kwasu solnego i enzymów.
W scianach zoladka znajduja sie miesnie gladkie ulozone warstwowo. Skurcze scian zoladka powoduja przemieszanie sie tresci pokarmowej i wymieszanie jej z sokami zoladkowymi. Tresc pokarmowa zmienia sie w plynna miazge pokarmowa (papke pokarmowa). Po 3-4 godzinach zalegania w zoladku pokarm przesuwa sie w strone kolejnego odcinka ukladu pokarmowego – jelita.
Zoladek - anatomia : Zoladek - anatomia 1-dno zoladka, 2-trzon i krzywizna wieksza zoladka, 3-czesc przedodzwiernikowa, 4-odzwiernik, 5-otrzewna, 6-blona sluzowa, 7-miesniówka, 8-czesc dwunastnicy, 9-krzywizna mniejsza,10-wpust zoladka, 11-przelyk
Jelito cienkie : Jelito cienkie Najdluzsza czesc przewodu pokarmowego (4-5 m dlugosci)
– dzieli sie na trzy odcinki:
dwunastnice,
jelito czcze,
jelito krete.
Do dwunastnicy (zaznaczona na rysunku na pomaranczowo) uchodza przewody wyprowadzajace dwóch najwiekszych gruczolów trawiennych: watroby i trzustki. Przewodami tymi splywa zólc z watroby, zas z trzustki sok trzustkowy.
W jelicie cienkim jest kontynuowany i zakonczony proces trawienia pokarmów. Tam tez nastepuje wchloniecie skladników pokarmowych do krwi i limfy.
Kosmki jelitowe : Kosmki jelitowe Powierzchnie blony sluzowej jelita cienkiego pokrywaja tzw. kosmki jelitowe. Sa to drobne uwypuklenia blony sluzowej jelita, do których dochodza naczynia wlosowate i limfatyczne. Obecnosc tak wielu kosmków jelitowych zwieksza powierzchnie wchlaniania jelita cienkiego. Dodatkowo powierzchnia jelita jest znacznie powiekszona dzieki obecnosci mikrokosmków na komórkach nablonkowych kosmków.
Budowa kosmka jelitowego : Budowa kosmka jelitowego 1 – mikrokosmki
2 - naczynie limfatyczne
3 – nablonek jelita
4 – naczynia krwionosne
Jelito grube : Jelito grube Stanowi koncowy odcinek ukladu pokarmowego. Tresc jelita cienkiego (6) przedostaje sie do jelita slepego, katnicy (3) – czesci poczatkowej jelita grubego, w momencie otwierania sie zastawki kretniczo – katniczej (4). Nastepnie niestrawione resztki przechodza przez kolejne odcinki jelita grubego: okreznice (5) i odbytnice (1), zakonczona odbytem. (2) – wyrostek robaczkowy. W jelicie grubym:
zwrotnie wchlaniana jest woda, witaminy i aminokwasy
formowany jest kal
namnazaja sie drobnoustroje, wytwarzajac m.in. witaminy (B12, K).
Slinianki : Slinianki Sa to parzyste gruczoly, wytwarzajacy sline, których przewody wyprowadzajace koncza sie w jamie ustnej.
Wyrózniamy:
- slinianki przyuszne (1)
- slinianki podzuchwowe (2)
- slinianki podjezykowe (3) Slina – plynna substancja zawierajaca 99% wody. Rola sliny:
sluzy do zwilzania i zlepiania w kesy rozdrobnionego pokarmu
dziala bakteriobójczo
zawiera enzymy rozpoczynajace trawienie weglowodanów
Watroba : Watroba Jest to najwiekszy gruczol ciala ludzkiego (1), wazy okolo 1,5 kg. Ma ciemnoczerwone zabarwienie, które zwiazane jest z duza iloscia krwi przez nia przeplywajaca. Uchylek przewodu watrobowego to pecherzyk zólciowy (2), jest on zbiornikiem zólci wytwarzanej w watrobie.
Funkcje trawienne watroby: : Funkcje trawienne watroby: wydzielanie zólci, która odgrywa zasadnicza role w mechanicznym trawieniu tluszczów
usuwanie substancji odzywczych z krwi, a tym samym pomoc w utrzymaniu homeostazy ustrojowej
przemiana nadmiaru glukozy w glikogen i jego magazynowanie
przemiana nadmiaru aminokwasów w kwasy tluszczowe i mocznik
gromadzenie zelaza i niektórych witamin
neutralizowanie alkoholu i wielu srodków farmakologicznych i uzywek ( w procesie detoksykacji organizmu)
Trzustka : Trzustka Narzad lezacy w petli jaka tworzy dwunastnica, ulozona jest za zoladkiem.
Najwazniejsze funkcje trzustki to:
wytwarzanie soku trzustkowego – czynnosc zewnatrzwydzielnicza,
produkowanie hormonów: insuliny i glukagonu, które reguluja przemiane weglowodanowa w organizmie – czynnosc wewnatrzwydzielnicza.
Funkcje ukladu pokarmowego : Funkcje ukladu pokarmowego mechaniczne rozdrabnianie przyjetego pokarmu
transport
trawienie (chemiczna przeróbka pokarmu w latwo przyswajalne skladniki)
odrzucanie na zewnatrz resztek pokarmowych ( w formie kalu), które sa zbedne dla organizmu
Literatura: : Literatura: Lewinski W. i inni, 2006. Biologia 1. Operon, Gdynia
Traczyk W. Z., 2005. Fizjologia czlowieka w zarysie. PZWL, Warszawa
Villee i inni, 1996. Biologia. Multico, Warszawa
Opracowala Katarzyna Szymura