Materialy pochodza z Platformy Edukacyjnej Portalu www.szkolnictwo.pl : Materialy pochodza z Platformy Edukacyjnej Portalu www.szkolnictwo.pl Wszelkie tresci i zasoby edukacyjne publikowane na lamach Portalu www.szkolnictwo.pl moga byc wykorzystywane przez jego Uzytkowników wylacznie w zakresie wlasnego uzytku osobistego oraz do uzytku w szkolach podczas zajec dydaktycznych. Kopiowanie, wprowadzanie zmian, przesylanie, publiczne odtwarzanie i wszelkie wykorzystywanie tych tresci do celów komercyjnych jest niedozwolone. Plik mozna dowolnie modernizowac na potrzeby wlasne oraz do wykorzystania w szkolach podczas zajec dydaktycznych.
Percepcja bodzców – narzady zmyslów : Percepcja bodzców – narzady zmyslów
Slide 3 : Mozliwosc przezycia organizmu zalezy od jego reakcji dostosowawczych do srodowiska, ale warunkiem jest posiadanie róznorodnych struktur czuciowych, których zadaniem jest rejestrowanie wszelkich istotnych zmian w srodowisku wewnetrznym jak i zewnetrznym. Funkcje te pelnia receptory. Receptorem moze byc pojedyncza komórka zwana receptorowa lub caly organ zbudowany z wielu komórek. Odbiór bodzców (percepcja) polega na zmianie róznorodnych sygnalów na impulsy chemiczne, które przewodzone sa przez neurony do odpowiednich osrodków mózgowia lub rdzenia kregowego. Tam ulegaja one obróbce, a nastepnie przetworzone impulsy wedruja do narzadów wykonawczych umozliwiajac odpowiednie reakcje.
Podzial receptorów ze wzgledu na pochodzenie informacji : Podzial receptorów ze wzgledu na pochodzenie informacji Slajd nastepny
Slide 5 :
Podzial receptorów w zaleznosci od rodzaju odbieranego bodzca : Podzial receptorów w zaleznosci od rodzaju odbieranego bodzca mechanoreceptory – reaguja na zmiany energii mechanicznej: dotyk, ucisk, cisnienie, rozciaganie i ruch
chemoreceptory – reaguja na bodzce chemiczne, rejestruja obecnosc róznych substancji w srodowisku: wech, smak
fotoreceptory – wykrywaja zmiany energii swietlnej
termoreceptory – odpowiadaja za czucie ciepla i zimna
elektroreceptory u ryb – wykrywaja zmiany energii elektrycznej
Narzady zmyslów : Narzady zmyslów Narzady zmyslów sa wyspecjalizowanymi strukturami, skladajacymi sie z jednej lub wielu komórek receptorowych, a czasami takze z komórek pomocniczych. Ich zadaniem jest wykrywanie zmian w srodowisku zewnetrznym i przekazywanie odpowiednich informacji do osrodkowego ukladu nerwowego.
Tradycyjnie uwaza sie, ze czlowiek ma nastepujace zmysly: wechu, smaku, wzroku i sluchu. Wyróznia sie takze zmysl równowagi i zmysl dotyku, który obejmuje rejestrowanie wrazen stricte dotykowych oraz doznan bólowych, termicznych i ucisku.
Narzady czucia powierzchniowego : Narzady czucia powierzchniowego Z powierzchni skóry odbierane jest czucie dotyku, ucisku, ciepla, zimna i bólu. Poza czuciem bólu, które odbierane jest przez wolne zakonczenia nerwowe, pozostale rodzaje czucia skórnego maja wyspecjalizowane narzady odbiorcze.
Bodziec pobudzajacy narzady odbiorcze charakteryzuje: sila, czas trwania i czas jego narastania, z czego dla powstania wrazenia zmyslowego najwazniejszy jest czas narastania bodzca. Im czas ten jest krótszy, tym intensywnosc wrazenia zmyslowego jest wieksza. W czasie dzialania bodzca o tej samej sile wystepuje zjawisko przystosowania sie receptora do bodzca.
Receptory czucia : Receptory czucia Receptorem czucia dotyku sa cialka dotykowe (Meissnera), zas czucia ucisku cialka blaszkowate (Paciniego).
Spadek temperatury skóry jest odbierany przez kolbe koncowa (Krausego), wzrost zas przez polozone glebiej w skórze cialka zmyslowe (Ruffiniego) .
Czucie bólu powierzchniowego wywoluja bodzce uszkadzajace skóre, co jest odbierane przez wolne zakonczenia nerwowe.
Slide 10 : cialko Krausego – receptor zimna (1)
wolne zakonczenia nerwowe w skórze – receptory bólu (2,3)
cialko Paciniego – receptor ucisku (4)
cialka Meissnera – receptor czucia dotyku (5)
cialko Ruffiniego – receptor ciepla (6)
Proprioreceptory : Proprioreceptory Sa to narzady zmyslów, które reaguja na napiecie i ruchy miesni oraz stawów. Znane sa trzy rodzaje proprioreceptorów: wrzeciono miesniowe – reaguje na ruchy miesni, narzad sciegnisty Golgiego – rejestruje stopien rozciagniecia sciegien, receptory stawowe – rejestruja ruchy wiazadel.
Umozliwiaja one wykonywanie pewnych czynnosci, takich chocby jak ubieranie sie czy gra na gitarze, nawet z zamknietymi oczami. Bodzce dostarczane przez proprioreceptory zapewniaja harmonijna prace poszczególnych miesni zaangazowanych w wykonanie pojedynczego ruchu.
Narzad smaku : Narzad smaku Narzadem smaku u ssaków, w tym czlowieka sa kubki smakowe – struktury znajdujace sie w jamie ustnej, glównie na jezyku. Kubek smakowy sklada sie z komórek smakowych – receptorowych (2) i komórek podporowych (1). Komórki zmyslowe odbierajace czucie smaku zaopatrzone sa w wypustki w postaci mikrokosmków skierowanych do otworu smakowego (4). 3 – wlókno nerwowe
5 – nablonek jezyka Rys. Schemat przekroju kubka
smakowego blony sluzowej jezyka
Slide 13 : Komórki zmyslowe zostaja pobudzone przez substancje rozpuszczone w sluzie pokrywajacym blone sluzowa w okolicy kubków smakowych i dzialajace na mikrokosmki. Substancje wywolujace czucie róznych smaków pobudzaja te same komórki smakowe, lecz w róznym stopniu. Pobudzenie komórek receptorowych zalezy od wielkosci czasteczki substancji rozpuszczonej.
Dzieki róznorodnemu umiejscowieniu w blonie sluzowej kubków smakowych (jezyk, krtan, gardlo) i odmiennej ich wrazliwosci na czasteczki substancji rozpuszczonych w sluzie odbierane jest czucie czterech smaków.
Rozmieszczenie receptorów w blonie sluzowej jezyka odbierajacych rózne wrazenia smakowe : Rozmieszczenie receptorów w blonie sluzowej jezyka odbierajacych rózne wrazenia smakowe slodki – czubek jezyka
kwasny – po bokach jezyka, w tylnej polowie
slony – brzegi jezyka i czesci zblizajace sie ku przodowi
gorzki – tyl jezyka
Zmysl smaku : Zmysl smaku Walory smakowe potraw zaleza od proporcji pomiedzy czterema podstawowymi smakami, w kombinacji z zapachem, konsystencja i temperatura potrawy. Zapachy modyfikuja doznania smakowe, poniewaz z jamy ustnej dostaja sie poprzez nozdrza wewnetrzna do komory nosowej. Podczas kataru gdy blokada dróg nosowych znacznie redukuje udzial wechu w zlozonych doznaniach smakowych, jedzenie wydaje sie byc pozbawione smaku.
: U czlowieka nablonek wechowy (1) znajduje sie w górnej czesci jamy nosowej. Sklada sie on z okolo 20 milionów wyspecjalizowanych komórek wechowych. Reaguja one swymi rzeskami na rozpuszczone w sluzie czastki zwiazków chemicznych i pobudzaja komórki narzadu, przekazujac impulsy poprzez poszczególne szczeble drogi nerwowej do kory mózgowej. Narzad powonienia (wechu)
Slide 17 :
Literatura: : Literatura: Traczyk W. Z., 2005. Fizjologia czlowieka w zarysie. PZWL, Warszawa
Villee i inni, 1996. Biologia. Multico, Warszawa
Wisniewski H. 1998. Biologia. Agmen, Warszawa