Materialy pochodza z Platformy Edukacyjnej Portalu www.szkolnictwo.pl : Materialy pochodza z Platformy Edukacyjnej Portalu www.szkolnictwo.pl Wszelkie tresci i zasoby edukacyjne publikowane na lamach Portalu www.szkolnictwo.pl moga byc wykorzystywane przez jego Uzytkowników wylacznie w zakresie wlasnego uzytku osobistego oraz do uzytku w szkolach podczas zajec dydaktycznych. Kopiowanie, wprowadzanie zmian, przesylanie, publiczne odtwarzanie i wszelkie wykorzystywanie tych tresci do celów komercyjnych jest niedozwolone. Plik mozna dowolnie modernizowac na potrzeby wlasne oraz do wykorzystania w szkolach podczas zajec dydaktycznych.
Lipidy (tluszczowce) : Lipidy (tluszczowce)
Miejsce lipidów wsród innych skladników chemicznych : Miejsce lipidów wsród innych skladników chemicznych
Lipidy : Lipidy To niejednorodna grupa zwiazków, tak pod wzgledem skladu chemicznego, jak i roli, jaka odrywaja w organizmach.
W ich sklad wchodza: wegiel, tlen, wodór i czesto inne pierwiastki, np. azot, fosfor.
Wsród lipidów najwazniejszymi biologicznie grupami sa:
tluszcze obojetne (wlasciwe)
fosfolipidy
sterydy
karotenoidy
woski
Lipidy obojetne (wlasciwe) : Lipidy obojetne (wlasciwe) Kazda czasteczka tluszczu obojetnego (3) zbudowana jest z czasteczki glicerolu (2) – alkoholu trójwodorotlenowego - polaczonej z jedna, dwiema lub trzema czasteczkami kwasów tluszczowych (1).
Kwasy tluszczowe : Kwasy tluszczowe To zwiazki zbudowane z dlugich lancuchów weglowodorowych, majacych na jednym koncu grupe karboksylowa (- COOH).
Dzielimy je na:
nasycone kwasy tluszczowe – zawieraja wylacznie wiazania pojedyncze pomiedzy atomami wegla
nienasycone kwasy tluszczowe, w których pomiedzy atomami wegla wystepuje przynajmniej jedno wiazanie podwójne
Podzial tluszczów: : Podzial tluszczów: Tluszcze, w których czasteczkach wystepuja nienasycone kwasy tluszczowe to OLEJE – wiekszosc z nich ma w temperaturze pokojowej plynna konsystencje.
Tluszcze, których czasteczki zawieraja nasycone kwasy tluszczowe, maja w temperaturze pokojowej stala konsystencje, np. maslo czy smalec.
Slide 8 : Jesli glicerol polaczy sie z:
jedna czasteczka kwasu tluszczowego - powstanie monoacyloglicerol
dwiema czasteczkami kwasu tluszczowego – powstanie diacyloglicerol
trzema czasteczkami kwasu tluszczowego – powstanie triacyloglicerol
Slide 9 : Kwasy tluszczowe (2) lacza sie z glicerolem (1) wiazaniem estrowym, utworzonym w wyniku reakcji grupy wodorotlenowej glicerolu z grupa karboksylowa kwasu tluszczowego. Powstaniu wiazania estrowego towarzyszy uwolnienie czasteczki wody.
Fosfolipidy : Fosfolipidy Wazna grupa zwiazków organicznych uczestniczaca w budowie blon plazmatycznych.
Czasteczka fosfolipidu sklada sie z: czasteczki glicerolu (2) polaczonej z dwiema czasteczkami kwasów tluszczowych (1), jedna grupa fosforanowa (3) i czasteczka organiczna, która czesto jest cholina (4).
Fosfolipidy – czasteczki o charakterze amfipatycznym : Fosfolipidy – czasteczki o charakterze amfipatycznym Czasteczka fosfolipidu sklada sie z dwóch fragmentów rózniacych sie powinowactwem do wody: glówki i ogonka. Fragment czasteczki zawierajacy kwasy tluszczowe – ogonek fosfolipidu ma charakter hydrofobowy i jest nierozpuszczalny w wodzie. Pozostala czesc czasteczki, tworzaca glówke, jest latwo rozpuszczalna w wodzie – ma charakter hydrofilowy.
Slide 12 : Amfipatyczne wlasciwosci czasteczek fosfolipidowych wymuszaja okreslona orientacje wzgledem wody: hydrofilowe glowy ustawiaja sie w kierunku otaczajacej wody, a hydrofobowe ogonki – w kierunku przeciwnym. Dzieki temu fosfolipidy w srodowisku wodnym tworza trzy typy struktur: micele (1), liposomy (2) i dwuwarstwy lipidowe (3).
Karotenoidy : Karotenoidy Sa to pomaranczowe i zólte barwniki roslinne, zaliczane do lipidów, gdyz sa zwiazkami organicznymi nierozpuszczalnymi w wodzie oraz ze wzgledu na to, iz maja oleista konsystencje.
Barwniki te uczestnicza w fotosyntezie.
Sterydy : Sterydy Sa to tluszczowce o budowie pierscieniowej – zrab tworza cztery polaczone ze soba pierscienie, do których dolaczone sa rózne lancuchy boczne, w zaleznosci od rodzaju sterydu.
Do sterydów pelniacych wazne, biologiczne role naleza:
cholesterol
sole zólciowe
meskie i zenskie hormony plciowe
hormony kory nadnerczy
Sterydy roslinne:
digitalina i strofantyna – wykorzystywane w lecznictwie jako laki wspomagajace prace serca
sitosterol – wchodzi w sklad blon komórkowych
Woski : Woski To grupa lipidów, która pelni funkcje ochronna:
zmniejsza wyparowywanie wody, zwlaszcza z lisci, lodyg i owoców
utrudnia wnikanie do wnetrza organizmu cial obcych
stanowi substancje ochronna naskórka
Wykorzystywane sa równiez przez zwierzeta do budowy, np. gniazda os
Zastosowanie tluszczów : Zastosowanie tluszczów Tluszcze roslinne, takie jak oliwa, olej rzepakowy, slonecznikowy, arachidowy sa uzywane w przemysle spozywczym, mydlarskim, wlókienniczym i w lecznictwie.
Tluszcze jadalne maja szerokie zastosowanie kulinarne. W kuchni wystepuja one w formie wysoko skoncentrowanych produktów, takich jak maslo, smalec, olej,(kuchnia) i oliwa. Sluza one do smarowania chleba oraz pieczenia i smazenia potraw.
Rola tluszczów : Rola tluszczów Tluszcze pelnia w diecie czlowieka szereg waznych ról, miedzy innymi:
dostarczaja znaczna ilosc energii (20 do 35%)
sa takze glównym zródlem niezbednych nienasyconych kwasów tluszczowych (NNKT) i witamin rozpuszczalnych w tluszczach (A, D, E, K)
tluszcze w organizmie zwierzat sa magazynowane w tkance tluszczowej, która pelni funkcje magazynu energii, a takze cieplnej izolacji oraz mechanicznej oslony
Literatura: : Literatura: Villee i inni, 1996. Biologia. Multico, Warszawa
Wisniewski H, 1998. Biologia. Agmen, Warszawa