Materialy pochodza z Platformy Edukacyjnej Portalu www.szkolnictwo.pl : Materialy pochodza z Platformy Edukacyjnej Portalu www.szkolnictwo.pl Wszelkie tresci i zasoby edukacyjne publikowane na lamach Portalu www.szkolnictwo.pl moga byc wykorzystywane przez jego Uzytkowników wylacznie w zakresie wlasnego uzytku osobistego oraz do uzytku w szkolach podczas zajec dydaktycznych. Kopiowanie, wprowadzanie zmian, przesylanie, publiczne odtwarzanie i wszelkie wykorzystywanie tych tresci do celów komercyjnych jest niedozwolone. Plik mozna dowolnie modernizowac na potrzeby wlasne oraz do wykorzystania w szkolach podczas zajec dydaktycznych.
Budowa i rola czesci biernej ukladu ruchu : Budowa i rola czesci biernej ukladu ruchu
Uklad ruchu : Uklad ruchu Ze wzgledu na budowe i wlasciwosci uklad ruchu mozna podzielic na:
• czesc czynna – uklad miesniowy • czesc bierna – uklad szkieletowy
Dzieki wspóldzialaniu tych ukladów mozemy:
wykonywac ruchy lokomocyjne
zmieniac ulozenie ciala wzgledem siebie
utrzymac odpowiednia postawe ciala
oslabiac skutki dzialania róznych przeciazen
Szkielet : Szkielet Jest to czesc bierna ukladu ruchu. Stanowi rusztowanie ciala i jest oparciem dla miesni. Ponadto pelni równiez inne funkcje:
ochronna dla narzadów,
krwiotwórcza (szpik kostny wypelniajacy wnetrze kosci tworzy cialka krwi),
magazynujaca ( w kosciach gromadzi sie wiele soli mineralnych, szczególnie wapn).
Podstawowym materialem budulcowym szkieletu czlowieka jest tkanka kostna oraz w mniejszym stopniu chrzestna.
Tkanka chrzestna : Tkanka chrzestna Sklada sie z istoty miedzykomórkowej (A), w której zanurzone sa wlókna bialkowe oraz komórki chrzestne: chondrocyty (B).
Nie jest unaczyniona ani unerwiona
(odzywianie zachodzi z lacznotkankowej
ochrzestnej na drodze dyfuzji).
Rodzaje tkanki chrzestnej:
szklista – buduje powierzchnie stawowe i przymostkowe czesci zeber, wystepuje w czesci chrzestnej nosa, naglosni, oskrzelach
sprezysta – wystepuje w malzowinie usznej
wlóknista – wystepuje w miejscu przyczepu sciegien do kosci, wspóltworzy krazki miedzykregowe
Tkanka kostna : Tkanka kostna Powstaje glównie na drodze kostnienia tkanki chrzestnej szklistej. Sklada sie z istoty miedzykomórkowej wysyconej solami mineralnymi, glównie weglanami i fosforanami wapnia. Zwiazki te powoduja, ze jest ona twarda i wytrzymala na obciazenia mechaniczne. W istocie miedzykomórkowej zanurzone sa wlókna kolagenowe (osseinowe) oraz komórki kostne - osteocyty.
Wyróznia sie dwa rodzaje tkanki kostnej: zbita i gabczasta.
Tkanka kostna zbita : Tkanka kostna zbita Wlókna kolagenowe tworza blaszki kostne – lukowato zgiete wzdluz dlugiej osi. Uklad blaszek otacza koncentrycznie kanal Haversa (1). Taka pojedyncza jednostke budulcowa nazywamy osteonem (4). Pomiedzy osteonami znajduje sie substancja miedzykomórkowa. W kanalach Haversa biegna naczynia krwionosne (2), limfatyczne i nerwy. Tkanka kostna zbita buduje trzony kosci dlugich oraz kosci oslaniajace mózgowie. 3 – osteocyt.
Tkanka kostna gabczasta : Tkanka kostna gabczasta Jest zbudowana takze z blaszek kostnych, które owiniete ciasno wokól siebie, tworza niewielkie zespoly budulcowe nazwane beleczkami kostnymi (nie sa to osteony). Liczne beleczki tworza przestrzenna siec, przypominajaca struktura zwyczajna gabke kapielowa, stad kosc gabczasta. Przestrzenie miedzy beleczkami nie sa puste. Wypelnia je czerwony szpik kostny – glówne zródlo krwinek w organizmie. Wystepuje glównie w koncowych odcinkach kosci dlugich, poniewaz ulozenie beleczek kostnych pozwala amortyzowac przeciazenia, co jest bardzo istotne w stawach.
Budowa kosci : Budowa kosci a – nasada kosci
b – trzon kosci
c – nasada kosci
d – istota gabczasta
e – istota zbita
f – okostna
g – jama szpikowa
Okostna - wlóknista blona ochraniajaca kosc od zewnatrz, jest silnie unaczyniona (odzywia kosc) i unerwiona.
Wzrastanie kosci na dlugosc : Wzrastanie kosci na dlugosc W kosciach dlugich organizmów mlodocianych miedzy nasada a trzonem wystepuje warstwa chrzastki zwanej nasadowa. Dzieki narastaniu tkanki kostnej w bezposrednim sasiedztwie chrzastki nasadowej kosc wydluza sie. Proces ten trwa az do momentu zakonczenia wzrostu. Pod wplywem hormonów rozmnazanie sie komórek zostaje zahamowane. Chrzastki nasadowe ulegaja skostnieniu, nasady zrastaja sie z trzonem i rozrastanie sie kosci na dlugosc ustaje.
Podzial kosci : Podzial kosci U czlowieka doroslego szkielet sklada sie z okolo 206 kosci – liczba ta jest wieksza u dzieci ze wzgledu na wiele punktów kostnienia (okolo 270 u noworodka i 356 u 14-latka); spada dopiero po polaczeniu sie np. trzonów z nasadami.
Ze wzgledu na budowe zewnetrzna kosci podzielono na kilka grup:
kosci dlugie np. kosc udowa, ramienna
kosci plaskie np. kosci czaszki, lopatka
kosci krótkie np. kosci nadgarstka, stepu
kosci róznoksztaltne np. kregi
Typy polaczen miedzy koscmi : Typy polaczen miedzy koscmi Polaczenia scisle kosci - kosciozrosty –
w takich polaczeniach nie ma mozliwosci
przemieszczania sie kosci wzgledem siebie.
Przykladem moga byc kosci czaszki, gdzie
brzegi kosci zachodza na siebie tworzac zabkowane linie - szwy.
Polaczenia pólscisle kosci (chrzastkozrosty). Miedzy dwoma zakonczeniami kostnymi znajduja sie krazki chrzestne lub chrzestno – wlókniste. Ten typ polaczenia wystepuje m.in. miedzy kregami i w spojeniu lonowym.
Polaczenia ruchome kosci - stawy, które umozliwiaja szeroki zakres ruchów.
Budowa stawu : Budowa stawu 1 – wiezadlo
2 – torebka stawowa, warstwa wlóknista – blona, która zamyka od zewnatrz jame stawowa, zapewnia stabilnosc i odgranicza staw od otoczenia
3 – torebka stawowa, warstwa maziowa – produkuje maz, która nawilza chrzastki stawowe zmniejszajac tarcie
4 – powierzchnia stawowa kosci
5 – chrzastka stawowa – pokrywa powierzchnie stykajacych sie kosci, zapobiega ich scieraniu, ulatwia poslizg
6 – jama stawowa – przestrzen wypelniona mazia
Rodzaje stawów : Rodzaje stawów 1 – staw kulisty np. staw barkowy
2 – staw eliptyczny, np. staw promieniowo – nadgarstkowy
3 – staw siodelkowy, np. staw nadgarstkowo – sródreczny kciuka
4 – zawiasowy, np. staw lokciowy
5 – obrotowy, np. staw miedzy pierwszym a drugim kregiem szyjnym 1 3 4 5
Szkielet czlowieka : Szkielet czlowieka Szkielet czlowieka mozna podzielic na dwie czesci. Pierwsza czesc stanowi szkielet osiowy. w jego sklad wchodza: czaszka, kregoslup oraz zebra i mostek. Druga czesc stanowi szkielet konczyn górnych oraz dolnych wraz z ich obreczami.
Czaszka : Czaszka Stanowi kostne rusztowanie glowy. W budowie czaszki wyrózniamy: mózgoczaszke, która stanowi ochrone mózgowia i trzewioczaszke, która chroni narzady zmyslów,otacza poczatkowe odcinki dróg pokarmowych i oddechowych. Mózgoczaszke wspóltworza m. in. kosci: czolowa, dwie ciemieniowe, skroniowe, klinowe oraz potyliczna. W sklad czesci trzewnej czaszki wchodza miedzy innymi po dwie kosci: szczekowe, nosowe, jarzmowe oraz zuchwa.
Slide 17 : W czaszce doroslego czlowieka kosci polaczone sa nieruchomo za pomoca tzw. szwów. Sa to polaczenia stale kosci.
U noworodków i niemowlat na granicach zetkniecia sie kosci czaszki utrzymuje sie dosc dlugo tkanka laczna, tworzac „wglebienia” zwane ciemiaczkami (1). Obecnosc ciemiaczek i nieskostnialych polaczen miedzy koscmi sklepienia czaszki umozliwia dopasowanie sie ksztaltu czaszki do kanalu miednicy podczas porodu. Ciemiaczka odpowiadaja równiez za umozliwienie powiekszenia rozmiarów glówki dziecka podczas jego rozwoju. Wyrózniamy ciemiaczka: przednie, tylne, klinowe i sutkowate Ulegaja kostnieniu od trzeciego miesiaca do drugiego lub trzeciego roku zycia – najpózniej zamyka sie ciemiaczko przednie 1
Kregoslup : Kregoslup Kregoslup jest:
osia i glówna podpora ciala
narzadem ruchu
oslona dla rdzenia kregowego
Zbudowany jest 33 – 34 kregów i dzieli sie na piec odcinków:
1 - szyjny ( 7 kregów)
2 - piersiowy( (12 kregów)
3 - ledzwiowy ( 5 kregów)
4 - krzyzowy ( 5 kregów zrosnietych w jedna kosc krzyzowa
5 - ogonowy ( 4 – 5 kregów zrosnietych w kosc ogonowa)
Cechy charakterystyczne kregów szyjnych: : Cechy charakterystyczne kregów szyjnych: I kreg szyjny – atlas (dzwigacz) - nie posiada trzonu; ma ksztalt pierscienia; posiada dolek, do którego pasuje zab kregu obrotowego.
II kreg szyjny – obrotnik – posiada zab za pomoca którego laczy sie z kregiem szczytowym (atlasem).
Pozostale kregi szyjne – posiadaja charakterystycznie rozdwojone wyrostki kolczyste
Kregi piersiowe – posiadaja miseczkowate powierzchnie stawowe – miejsca styku kregów i zeber oraz otwór kregowy owalny. Kregi ledzwiowe - maja masywne trzony, wydluzone do tylu wyrostki kolczyste; otwór kregowy ma ksztalt trójkata. : Kregi piersiowe – posiadaja miseczkowate powierzchnie stawowe – miejsca styku kregów i zeber oraz otwór kregowy owalny. Kregi ledzwiowe - maja masywne trzony, wydluzone do tylu wyrostki kolczyste; otwór kregowy ma ksztalt trójkata. Kosc krzyzowa i
ogonowa
Ksztalt kregoslupa : Ksztalt kregoslupa Przystosowanie kregoslupa do utrzymywania wyprostowanej postawy ciala i unoszenia ciezkiej glowy przejawia sie zarówno w uformowaniu calosci, jak i sposobie zestawienia trzonów kregów miedzy soba ( za
pomoca dysków chrzestnych - 5).
Kregoslup ma ksztalt esowaty, dzieki istnieniu naturalnych wypuklosci:
do przodu, w odcinku szyjnym i ledzwiowym kregoslupa – lordoza szyjna (1) i ledzwiowa (3)
do tylu, w odcinku piersiowym i krzyzowym kregoslupa – kifoza piersiowa (2) i krzyzowa (4) Kregoslup czlowieka z lewej strony
Klatka piersiowa : Klatka piersiowa Szkielet klatki piersiowej sklada sie z:
12 kregów piersiowych
12 par zeber
mostka
Zebra : Zebra Zaleznie od sposobu polaczenia z mostkiem zebra dziela sie na:
zebra prawdziwe – lacza sie z mostkiem bezposrednio poprzez chrzastki zebrowe ( I – VII)
zebra rzekome – lacza sie za soba i poprzez zebro VII z mostkiem (VIII, IX, X)
zebra wolne – nie maja polaczenia z mostkiem, koncza sie wolno w scianach jamy brzusznej ( XI – XII)
Dzieki budowie chrzestno – kostnej klatka piersiowa jest mocna i sprezysta. Ochrania narzady wewnetrzne, a dzieki ruchomosci zeber mozliwe jest rozszerzanie i kurczenie klatki piersiowej podczas oddychania.
Szkielet konczyny górnej : Szkielet konczyny górnej 1 - obojczyk (element obreczy barkowej)
2 - ramie
3 - przedramie
4 - reka
5 - palce reki
6 - sródrecze
7 - nadgarstek
8 - kosc promieniowa
9 - kosc lokciowa
10 - lokiec
11 - kosc ramienna
12 - lopatka (element obreczy barkowej)
Szkielet konczyny dolnej : Szkielet konczyny dolnej 1 - biodro
2 - udo
3 - kolano
4 - podudzie
5 - stopa
6 - palce stopy
7 - sródstopie
8 - step
9 - kosc piszczelowa
10 - kosc strzalkowa
11 - rzepka
12 - kosc udowa
13 - kosc miednicza
Obrecz miednicowa : Obrecz miednicowa W sklad obreczy miednicowej wchodza: kosci biodrowe, kulszowe i lonowe
Literatura: : Literatura: Golda W., Wardas J, 1994. Biologia .Nowa Era, Warszawa
Lewinski W, 2001. Biologia 2. Operon
Lewinski W. i inni, 2006. Biologia 1. Operon, Gdynia
Wisniewski H, 1998. Biologia. Agmen, Warszawa