Kapitulli 7Taksat : Kapitulli 7Taksat Jewish ProverbTaxes grow without rain. Universiteti Kristal MSc Rudina Lipi
Taksat : Taksat Kuptimi teorik I takses dhe parimet e takses
Niveli I takses dhe menyra e arketimit
Klasifikimi I taksave
Kuptimi dhe karakteristikat e kontributeve
Kuptimi, roli dhe rendesia e doganave
Kuptimi I akcizes dhe I monopolit fiskal
Administrimi I tatimeve dhe taksave ne vendin tone Universiteti Kristal MSc Rudina Lipi
Taksat : Taksat Kuptimi teorik I takses dhe parimet e takses
Niveli I takses dhe menyra e arketimit
Klasifikimi I taksave
Kuptimi dhe karakteristikat e kontributeve
Kuptimi, roli dhe rendesia e doganave
Kuptimi I akcizes dhe I monopolit fiskal
Administrimi I tatimeve dhe taksave ne vendin tone Universiteti Kristal MSc Rudina Lipi
Kuptimi teorik I takses dhe parimet e takses : Kuptimi teorik I takses dhe parimet e takses Taksat jane nje lloj I te hyrave publike te cilat I arketon shteti dhe organet e tjera( lokale) prej personave fizike dhe juridike si kundershperblim per sherbimet qe ju ofrojne keto organe
Karakteristikat e takses qe e dallojne nga tatimi:
1- Taksat shprehin kundervleren/kundershperblimin per sherbimin e kryer nga ana e organeve shteterore ose lokale
2- Paguesit e taksave vullnetarisht bejne pagimin e takses( sepse sherbimet per te cilat paguan taksen, paguesi I zgjedh vete) Universiteti Kristal MSc Rudina Lipi
Kuptimi teorik I takses dhe parimet e takses : Kuptimi teorik I takses dhe parimet e takses Taksat paguhen per sherbimet e natyres jomateriale ( intelektuale) te cilat I kryejne organet shteterore administrative, gjyqesore, doganore, arsimore etj( objekti I takses eshte jomaterial).
Ndersa kontributet paguhetn per dobine materiale qe aktiviteti I caktuar I organeve shteterore ia sjell nje rrethi te caktuar njerezish.
Parimet e mbledhjes se takses si te hyra shteterore:
Parimi I legalizimit
Parimi I ekuivalentit
Parimi I barazise
Parimi I thjeshtesise Universiteti Kristal MSc Rudina Lipi
Parimi I legalizimit : Parimi I legalizimit Ky parim ka te beje me ate se asnje organ shteteror nuk mund te fuse detyrimin taksor dhe te beje arketimin e tyre, po qe se nuk eshte parapare me dispozita ligjore Universiteti Kristal MSc Rudina Lipi
Parimi I ekuivalentit : Parimi I ekuivalentit Ky parim do te thote se niveli I taksave duhet t’u pergjigjet shpenzimeve reale qe bejne organet shteterore "It's income tax time again, Americans: time to gather up those receipts,
get out those tax forms, sharpen up that pencil, and stab yourself in the aorta."
- Dave Barry Universiteti Kristal MSc Rudina Lipi
Parimi I barazise : Parimi I barazise Kupton ate qe per sherbime te njejta duhet t’u paguhen taksa te barabarta.Pra tarife e njejte per personat fizike dhe juridike.
Parimi I thjeshtesise: bazohet ne ate qe tarifa e takses duhet te jete e thjeshte dhe dispozitat ligjore per taksat te jene te sakta, te qarta dhe te kuptueshme sepse perndryshe lindin probleme ne zbatimin e ketyre dispozitave. Universiteti Kristal MSc Rudina Lipi
Taksat : Taksat Kuptimi teorik I takses dhe parimet e takses
Niveli I takses dhe menyra e arketimit
Klasifikimi I taksave
Kuptimi dhe karakteristikat e kontributeve
Kuptimi, roli dhe rendesia e doganave
Kuptimi I akcizes dhe I monopolit fiskal
Administrimi I tatimeve dhe taksave ne vendin tone Universiteti Kristal MSc Rudina Lipi
Niveli I takses dhe menyra e arketimit : Niveli I takses dhe menyra e arketimit Niveli I takses=madhesine e takses
Niveli I takses eshte ne perpjestim me shpenzimet qeveritare per ofrimin e atij sherbimi.
Kur niveli I takses>shpenzimet shteterore teprica e takses se paguar ka formen e nje tatimi.
Ne parim niveli I takses dhe niveli I shpenzimeve duhet te jene te barabarte.
Ndonjehere shteti e menjanon kete parim per qellime edukative.( taksat gjyqesore te larta per te penguar zhvillimin e gjyqeve te panevojshme, taksat e arsimit te ulta per te nxitur edukimin). Universiteti Kristal MSc Rudina Lipi
Niveli I takses dhe menyra e arketimit : Niveli I takses dhe menyra e arketimit Arketimi I takses behet ne dy menyra:
Ne menyre te drejteperdrejte ( psh. Ne para te gatshme me dhenien e vertetimeve,avantazhi I kesaj forme eshte se mund te kontrollohet lehte menyra e arketimit te mjeteve nepermjet takses, por kerkon nje administrate te madhe) Universiteti Kristal MSc Rudina Lipi
Niveli I takses dhe menyra e arketimit : Niveli I takses dhe menyra e arketimit Ne menyre indirekte: me formulare taksash ose pulla taksash.
Kjo menyre eshte e thjeshte ne zbatim dhe e lire ne mbledhje.Kjo takse eshte paguar atehere kur pulla e takses I eshte bashkangjitur dokumentave. Universiteti Kristal MSc Rudina Lipi
Taksat : Taksat Kuptimi teorik I takses dhe parimet e takses
Niveli I takses dhe menyra e arketimit
Klasifikimi I taksave
Kuptimi dhe karakteristikat e kontributeve
Kuptimi, roli dhe rendesia e doganave
Kuptimi I akcizes dhe I monopolit fiskal
Administrimi I tatimeve dhe taksave ne vendin tone Universiteti Kristal MSc Rudina Lipi
Klasifikimi I taksave : Klasifikimi I taksave Sipas organeve qe e caktojne detyrimin e pagimit te takses ato I klasifikojne:
Taksa qe I caktojne organet qendrore
Taksa qe I caktojne organet lokale
B)Sipas organeve qe kryejne sherbimet e caktuara:
Taksa administrative:
Taksa doganore, taksa kadastrale, taksat per mbrojtjen e patentave etj.
Takse gjyqesore Universiteti Kristal MSc Rudina Lipi
Klasifikimi I taksave : Klasifikimi I taksave Sipas menyres se pagimit taksat I ndajme:
Taksa qe paguhen me pulla ( per shkresa dhe veprime te tjera te organeve shteterore).
Taksa qe paguhen me para te gatshme Universiteti Kristal MSc Rudina Lipi
Klasifikimi I taksave : Klasifikimi I taksave Sipas kohes se pagimit taksat I ndajme:
Taksa qe paguhen para kohes se sherbimit
Taksa qe paguhen pasi eshte kryer sherbimi nga organet shteterore( taksat gjyqesore paguhen me dorezimin e fletes se gjyqit). Universiteti Kristal MSc Rudina Lipi
Taksa nacionale dhe lokale : Taksa nacionale dhe lokale Taksat nacionale:
Taksa portuale
Taksa per sherbime konsullore
Taksa per qarkullimin rrugor
Taksa per qarkullimin e automjeteve te huaja
Taksa per perdorimin e aparateve televizive
Taksa per rregjistrimin ne arsimin e larte
Taksa per pajisjen me deshmi aftesie per drejtimin e automjetit
Etj. Universiteti Kristal MSc Rudina Lipi
Taksat nacionale dhe lokale : Taksat nacionale dhe lokale Taksat lokale:
Takse per fjetje ne hotele te te huajve
Takse tregu per zenie vendi e peshematje
Takse gjuetie
etj Universiteti Kristal MSc Rudina Lipi
Karakteristika te taksave : Karakteristika te taksave Te hyrat nga taksat nacionale shtojne buxhetin e shtetit, taksat lokale buxhetin lokal.
Shtetasit jane te detyruar te deklarojne pajisjet, te cilat I nenshtrohen pagimit te taksave sipas ligjit, ndersa per ato te blera rishtazi 30 dite pas zoterimit te tyre.
Taksa per qarkullimin rrugor caktohet 16% mbi cmimin e shitjes me pakice te lendes djegese.
Per perdorimin e aparateve televizive nga cdo zoterues paguhet nje takse ne leke per cdo aparat televiziv.
Taksat vjetore jane te menjehershme dhe paguhen brenda muajit janar te cdo viti.
Taksat e sherbimeve me karakter administrativ si gjyqesori, noterial dhe te hipotekave paguhen me ane te pulles.
Taksa arketohet nga organi qe kryen sherbimin, te cilet operojne si agjent tatimor per mbledhjen e taksave. Per kete arsye iu lihet nje perqindje nga taksat e mbledhura.
Per taksen mbi pullen dhe mbi aktet ngarkohet zyra e gjendjes civile. Universiteti Kristal MSc Rudina Lipi
Kuptimi dhe karakteristikat e tatimeve : Kuptimi dhe karakteristikat e tatimeve Kontributet jane nje instrument financiar me rendesi qe sherben per mbledhjen e te hyrave shteterore.
Kontributet jane dhenie ne para si forme kundershperblimi per dobi reale te mundshme te cilen e gezon nje rreth I ngushte.
Madhesia e kontributit eshte drejteperdrejte prej shpenzimeve qe ben shteti per ofrimin e aktivitetit shoqeror. Universiteti Kristal MSc Rudina Lipi
Kuptimi dhe karakteristikat e tatimeve : Kuptimi dhe karakteristikat e tatimeve Kontributet kane cilesine e detyrimit, jane te detyrueshme.
Kontributet jane te ngjashme me tatimet dhe taksat sepse jane jane te hyra publike, jane te detyrueshme per tu paguar,por ato paguhen vetem nga pjesa qe perfiton dretjeperdrejte nga organet shteterore.
Pra ndryshe nga tatimi nuk kane karakter te pergjithshem. Universiteti Kristal MSc Rudina Lipi
Kuptimi dhe karakteristikat e tatimeve : Kuptimi dhe karakteristikat e tatimeve Pra financimi I nevojave te pergjithshme behet me ane te tatimeve, ndersa kurse financimi I nevojave te perbashketa me ane te me ane te kontributeve.
Psh. “taksa majko”
Taksat dhe kontributet kane ngjashmeri sepse jane te hyra publike
Por dallojne sepse taksat paguhen vullnetarisht ndersa kontributi eshte I detyrueshem.
Kontributi paguhet per dobine materiale rruge ujesjellesa etj.
Kontributi paguhet pa ditur se ne cfare mase do te perfitoje kundershperblim te drejteperdrejte.
Dhe nga kjo dobi materiale perfitojne dhe ata te cilet nuk paguajne kontributin “ teoria e kaloresit te lire” Universiteti Kristal MSc Rudina Lipi
Kuptimi, roli dhe rendesia e doganave : Kuptimi, roli dhe rendesia e doganave Doganat jane te hyrat monetare te shtetit te cilat paguhen me rastin e kalimit te mallit jashte kufijve shteterore, jashte kufijve shteterore, jashte kufirit doganor.
Taksat doganore jane tatime indirekte, roli I tyre kryesor eshte te ruajne pavaresine ose integritetin e vendit, por gjithashtu kane dhe qellime fiskale dhe ekonomike.
Doganat mbrojne pozitat e mallrave vendas ( synimi ekonomik, politike proteksioniste)
Synimi financiar: eshte qe me ane te doganave te mblidhen mjete financiare si burim I te hyrave shteterore.
Duke mbajtur parasysh drejtimin e qarkullimit te mallit, doganat I klasifikojme:
Dogana importuese
Eksportuese
Tranzitore Universiteti Kristal MSc Rudina Lipi
Klasifikimi I doganave : Klasifikimi I doganave Dogana importuese ato te cilat I paguajne personat fizike dhe juridike per mallin e importuar
Dogana eksportuese: ato tarifa qe arketohen me qellim nxitjen ose kufizimin e eksportit ( ose I perjashton fare ato nga tarifat)
Doganat tranzitore: paguhen me rastin e mbartjes se mallit nga nje vend ne nje vend tjeter me ndermjetesine e nje vendi te trete ( ne keto dogana ofrohen teper lehtesira sepse interesi eshte te impenjohen kapacitete transportuese dhe njerezore) Universiteti Kristal MSc Rudina Lipi
Klasifikimi I doganave : Klasifikimi I doganave Sipas nxjerrjes se dispozitave mbi doganat:
Dogana autonome: jane ato per te cilat shteti I nxjerr vete dispozitat doganore, sipas nevojave te ekonomise.
Dogana te kontraktuara: bazohet mbi marreveshjet e arritura midis shteteve dhe me teper midis shteteve te cilet jane integruar ne organizata ekonomike ( tregu I perbashket europian, si dhe marreveshja e hershme GATTI). Keto njesi kane si synim te nxisin kembimin nderkombetar te mallrave, dhe te sigurohet nje zhvillimi harmonik midis shteteve anetare, madje keto vende kane unifikuar politikat doganore.
Shtete moderne I atribuojne te hyrave publike nga doganat nje perqindje shume te vogel, ndryshe nga vendet ne zhvillim. Universiteti Kristal MSc Rudina Lipi
Klasifikimi I doganave : Klasifikimi I doganave Sipas ngarkeses tatimore:
Doganat diferenciale: quhen ato kur malli doganohet me norma doganore te larta( zakonisht per mallrat e importuara nga vende te caktuara me marredhenie jo te mira politike)
Doganat preferenciale:e kunderta e doganave prefernciale Universiteti Kristal MSc Rudina Lipi
Taksat : Taksat Kuptimi teorik I takses dhe parimet e takses
Niveli I takses dhe menyra e arketimit
Klasifikimi I taksave
Kuptimi dhe karakteristikat e kontributeve
Kuptimi, roli dhe rendesia e doganave
Kuptimi I akcizes dhe I monopolit fiskal
Administrimi I tatimeve dhe taksave ne vendin tone Universiteti Kristal MSc Rudina Lipi
Kuptimi I akcizes dhe I monopolit fiskal : Kuptimi I akcizes dhe I monopolit fiskal Forme tjeter e tatimeve te terthorta jane dhe akcizat dhe monopolet fiskale( pervec tatimit mbi qarkullimin dhe taksave doganore)
Akcizat ndryshe quhen dhe tatime mbi fabrikimin, prodhimin e nje dege te caktuar te industrise apo te ekonomise qe kontrollohet nga shteti.
Obliguesi tatimor eshte prodhuesi por ne te vertete ai qe e perballon ekonomikisht eshte bleresi ( duke rritur cmimin me vleren e akcizes).
Akcizat aplikohen mbi mallra te tilla si cigaret, alkooli etj.( te lehta per tu administruar)
Burim I mire te hyrash shteterore sepse vendosen mbi mallra qe kane pak prodhues, vellim te madh shitjeje, kerkese joelastike dhe mallra pa zevendesues.
Ato aplikohen mbi nje nr mallrash te kufizuar, panvaresisht nese prodhohen brenda apo jashte vendit. Universiteti Kristal MSc Rudina Lipi
Kuptimi I akcizes dhe I monopolit fiskal : Kuptimi I akcizes dhe I monopolit fiskal Universiteti Kristal MSc Rudina Lipi
Kuptimi I akcizes dhe I monopolit fiskal : Kuptimi I akcizes dhe I monopolit fiskal Universiteti Kristal MSc Rudina Lipi
Kuptimi I akcizes dhe I monopolit fiskal : Kuptimi I akcizes dhe I monopolit fiskal Prodhuesit dhe importuesit e mallrave te cilet tatohen me akcize duhet te mbajne llogari te vecanta dhe te plotesojne dhe te dergojne prane organeve tatimore deklaraten periodike mujore per akcizat e realizuara dhe te derdhura ( po keshtu dhe organet doganoreper shumen qe kane mbledhur). Universiteti Kristal MSc Rudina Lipi
Kuptimi I akcizes dhe I monopolit fiskal : Kuptimi I akcizes dhe I monopolit fiskal Konsiderohen shkelje te ligjit mbi akcizat:
Fshehja dhe fallsifikimi I dokumentave per I dokumentave baze per llogaritjen e akcizave
Mbajtja e gabuar e llogarive e akcizave per buxhetin e shtetit.
Derdhja me vonese e akcizave ne buxhetin e shtetit.
Mosparaqitja ne kohe e deklarates periodike mujore per akcizat e realizuara.
Shkeljet e permenduara penalizohen me gjobe, kunder vendimit te denimit subjekti mund te beje ankim brenda nje afati te caktuar ditor qe nga data e marrjes se njoftimit. Universiteti Kristal MSc Rudina Lipi
Monopoli fiskal : Monopoli fiskal Jane sipermarrje shteterore ku shteti ka ne duart e vete monopolin ( te drejten e vetme) te prodhimit te nje dege te ekonomise, ose tregetimin e nje malli apo te dyja se bashku. Monopolet fiskale nepermjet cmimeve monopol sigurojne te hyra per buxhetin e shtetit. ( KESH-I deri para privatizimit). Universiteti Kristal MSc Rudina Lipi
Taksat : Taksat Kuptimi teorik I takses dhe parimet e takses
Niveli I takses dhe menyra e arketimit
Klasifikimi I taksave
Kuptimi dhe karakteristikat e kontributeve
Kuptimi, roli dhe rendesia e doganave
Kuptimi I akcizes dhe I monopolit fiskal
Administrimi I tatimeve dhe taksave ne vendin tone Universiteti Kristal MSc Rudina Lipi
Administrimi I tatimeve dhe taksave ne vendin tone : Administrimi I tatimeve dhe taksave ne vendin tone Ne vendin tone autoriteti kryesor eshte drejtoria e pergjithshme e tatimeve.
Organet tatimore kane per detyre te administrojne tere proceset dhe aktivitetet e nevojshme per funksionimin deri ne destinimin final te tatimeve dhe taksave ne buxhetin e shtetit.
Drejtorite e tatimeve ne rrethe ne rastet kur kane deshtuar te tera procedurat e tjera per mbledhjen e detyrimeve te vonuara, mund te ndermarri veprime per mbledhjen me force te detyrimeve ( sekuestrim). Universiteti Kristal MSc Rudina Lipi
Administrimi I tatimeve dhe taksave ne vendin tone : Administrimi I tatimeve dhe taksave ne vendin tone Pervec nderhyrjeve ekstreme per mbledhjen me force te detyrimeve te prapambetura, organet tatimore paraprakisht per shkeljen e dispozitave te legjislacionit tatimor jepen denime administrative ( gjoba).
Shkeljet dhe denimet penale: aplikohen kur tatimpaguesi akuzohet per evazion fiskal ose nese nga konfiskimi I pasurise se tij nuk shlyehen detyrimet tatimore.
Organet tatimore kane te drejta te plota per ato qe iu njeh ligji per kontroll te plote te subjekteve dhe aktivitetit te tyre per te vertetuar deklarimin e plote te detyrimit tatimor. Universiteti Kristal MSc Rudina Lipi
Administrimi I tatimeve dhe taksave ne vendin tone : Administrimi I tatimeve dhe taksave ne vendin tone Peridikisht Sistemi Gjyqesor raporton tek organet tatimore per te gjitha ndryshimet qe ndoshin me statusin juridik te kompanive .
Drejtoria e Pergjithshme e Doganave I raporton cdo muaj ne menyre analitike te dhena te tatimpaguesve te cilet kane kryer import eksport Drejtorise se Pergjithshme te Tatimeve.
Zyrat e rregjistrimit te pasurise cdo muaj I raportojne drejtorive te tatimeve ne rrethe te dhena analitike per ndryshimet qe kane ndodhur ne pasurite e subjekteve ( tjetersimi etj).
Punedhenesit private dhe shteterore jane te detyruar te raportojne brenda muajit janar te vitit pasardhes listen e te gjithe te punesuarve, pagen vjetore dhe shumen e tatimit te mbajtur ne burim.
Organet tatimore per te caktuar drejte detyrimin tatimor te cdo subjekti, mund te kene nevoje per informacion shtese I cili mund te merret nga cdo I trete me te cilin biznesin ka raporte ( kliente, furnitore, bankat etj). Universiteti Kristal MSc Rudina Lipi
Buxheti I Administrates Tatimore : Buxheti I Administrates Tatimore Shpenzimet per findin e pagave, per sigurimet shoqerore dhe shpenzimet operative perballohen ne masen 100% nga buxheti I shtetit, nevojat per investime perballen nga buxheti I shtetit dhe nga fondet qe I lihen Drejtorise se Pergjithshme te Tatimeve nga te ardhurat tatimore te arketuara.